تبلیغات
داستانهای کوتاه از تاریخ - خرافات و موهومات ویرانگر
با تاریخ همیشه یک گام جلوتر از دیگرانید !!

خرافات و موهومات ویرانگر

تاریخ:یکشنبه 8 دی 1392-12:35 ب.ظ

خرافات و موهومات ویرانگر

ماکس وبر مدرنیته را فرایند عقلانی سازی امور می دانست و دانش و فناوری و پیشرفت و ترقی را زاییده عقلانی شدن پندارها و کردارها معرفی می کرد از نظر وی این فرایند منجر به تولید علم می شد و  خاصیت افسون زدایی داشت. چنین نگرشی تمامی روش ها و بینش های غیر عقلانی را به حیطه موهومات می راند و جهان عقلانی و دنیایی را شکل می داد که قوانین غیرشخصی بر آن فرمان می راند.[1] .«عقل» تنها اساس معرفت معتبر و واقعی را شکل می داد و براهین قیاسی یا استقرایی بعنوان روش های انحصاری که می توانند اطلاعات دقیق وقابل اطمینانی درباره جهان به دست دهند و پایه علوم و فنون مختلف گردند معرفی می شدند.[2]در نقطه مقابل عقلانیت خرافی گری و موهوم پرستی قرار داشت.در عصر جدید تمامی بینش ها و روش هایی كه قابلیت دریافت منطقی ، تعلیل پذیری ، مشاهده ، آزمون و استنتاج را نداشتند؛ غیرعقلانی شناخته شدند و به حیطه موهومات و خرافات تبعید گشتند.

خرافات و موهومات باورهای غیرعقلانی بودند که در نقطه مقابل ترقی و پیشرفت قرار گرفتند و از موانع توسعه و ارتقای سطح کمی و کیفی زندگی انسانها شناخته شدند.خرافات جمع خرافه، و در لغت به معنی حدیث باطل و بی اساس است که خوشایند طبع آدمی است و با هیجان و احساس وی سازگار است[3].و در اصطلاح به تمامی افکار و اعمال غیرمنطقی و غیرعقلانی گفته می شود.بی دانشی ، بی خردی ، زود باوری و راحت طلبی همگانی در کنار فرصت طلبی و فریبکاری سوداگران و قدرت طلبان از اسباب پیدایش و گسترش آن  می باشد.وبر بر این حقیقت توجه داشت که بخش بزرگی از رفتار انسانی متناقض، فاقد تفکر و تامل است. او همچنین معتقد بود که انسان ها در زندگی معمولی، روش های معتادی[4]را که برآن ها با «تقلید بدون فکر» اصرار می ورزند مورد مداقه قرار نمی دهند.[5]و بجای پیدا کردن منشا امور، از یکدیگر تقلید کورکورانه می نمایند.[6]این رویکرد از مهم ترین اسباب پیدایش و گسترش خرافات می باشد.درمفهومی کلی تر،خرافات، هرنوع پندار ، گفتار و كردار نامعقول و بی اساسی را تشکیل می دهد كه پایه آن ترس ، جهل و هیجان[7] است.

روی آوردن انسانها به خرافات اغلب در نتیجه مشکلاتی است که قواعد موجود پاسخگوی آن ها نیست و دانش ها و فنون شناخته شده تبیینی برای آن ارایه نمی كنند.چنین وضعیتی موجب سرگردانی برخی از آدمیان میان ترس و امید گشته زود باوران شان را  به سمت بینش ها و روش های غیر عقلانی متمایل می كند.نا توانی در کنترل شرایط زندگی و ضعف در برخورد با رویدادهایی که همراه با ترس و نا امنی هستند  گرایش به خرافات را افزایش می دهد.این وضعیت هرجا که امکان کنترل محیط کمتر باشد یا توجیه علمی بحران ها به دلیل فقر دانش میسر نباشد، پذیرش و گسترش خرافات را آسان تر می کند.[8] جامعه ایران در دوره پژوهش کم و بیش از چنین ویژگی هایی برخوردار بود.بیشینه جمعیت در سده 19 را دهقانان تشکیل می دادند یعنی گروهی که هستی اشان در گرو نیروهای ناشناخته و غیرقابل مهار طبیعی بود و همین امر سبب گسترش باورها و شیوه های غیر عقلانی، غیر علمی، در ایران این عصر می گشت.

بدترین ویژگی خرافه ها این است که آسان به وجود می آیند ولی به دشواری از میان می روند.[9] انواع خرافات در هر فرهنگ و ملتی کم و بیش دیده می شود این باورهای غیرمنطقی، با ثباتی نسبی-با تغییر شکل- از نسلی به نسل دیگر منتقل می شوند، اما تقریبا هیچ گاه به طور کامل از بین نمی روند.[10]موقعیت های اجتماعی فشارآور؛ شرایط مناسبی را برای پیدایش و پذیرش باورهای خرافی بوجود می آورند.[11]و جامعه ایران در سده 19 از هرسوی در معرض نا امنی و موقعیت های پر تنش قرار داشت که رواج خرافات را ساده تر و پاینده تر می ساخت.سطح نازل دانش تجربی و کم اعتنایی به علوم عقلی در این دوران سبب گشت کشف روابط علی در بسیاری از پدیده های اجتماعی و طبیعی چندان مورد توجه نباشد و اقبال عمومی به خرافات و موهوماتی باشد كه زنجیره طویل علت و معلول را نادیده می گرفت و مجال آزمون و خطا و کشف روابط علی از بین  می برد.

برخی از مهم ترین جلوه های خرافات و موهومات رایج در این عصر را سفرنامه نویسان در آثار خود آورده اند.فارغ از خواست و مقصد ایشان و با تمییز سخنان آکنده از تعصبات جاهلانه یا اهداف استعماری از گزارش های قابل اعتماد ؛ می توان با تحلیل این گزارش ها به کشف و تبیین برخی از زمینه ها و اسباب عقب ماندگی دست یافت و بهمین جهت است که چنین نمونه هایی در این کتاب ذکر می شود.

یکی از نخستین نمونه های نگارش شده در ابتدای سده 19 متعلق به سرجان مالکوم[12] کاپیتان انگلیسی و نویسنده کتاب تاریخ ایران می باشد که سه بار به ایران مسافرت کرد وی با شاه و درباریان روابط نزدیکی داشت و با اقشار مختلف دیوانی و اداری گفتگو کرد و با برخی از عالمان آن روزگار هم کلام گشت.مالکوم زبان فارسی را خوب می دانست و با مطالعه تاریخ ایران اثری بجای گذاشت که امروزه یکی از منابع دست اول برای سال های آغازین تاریخ قاجاریه محسوب می گردد.وی بیش از هرکس دیگری از اروپائیان هم عصرش به توصیف و تحلیل اوضاع اجتماعی ایران پرداخته است و مطالب زیادی درباره وضع ملت ودولت در ایران عهد فتحعلی شاه قاجار ذکر می کند.او یکی از علل انحطاط ایران را رواج خرافاتی بنام علم می داند که زندگی عمومی را مختل کرده است . می نویسد در ایران هنوز شیادان و نادانان بدنبال کشف کیمیا و تبدیل مس به طلا می باشند و نجوم نقشی پررنگ در پیش بینی ساعات سعد و نحس و پیشگویی پدیده ها و رویدادها دارد.[13] وی با بیان یک نمونه حیرت انگیز از تاثیر باور های خرافی نجوم بر تخریب کشور می نویسد :


" در ایران نیز مردمى كه وسعتى دارند، كارى بدون رجوع به ستارگان نمى‏كنند. در اختیار امرى، یا شروع سفرى، یا پوشیدن لباس نو باید ساعت دیده و راى منجم پرسیده شود. بعضى اوقات اگر كسى بخواهد سفر كند و هنوز اسباب سفر فراهم نیامده باشد، لاكن ساعت خوب باشد، از خانه خود نقل و مكان بجاى دیگر مى‏كند و، احتمال دارد تا فراهم آمدن اسباب به زحمت مى‏گذارند، و همین‏قدر خوش است كه به ساعت سعد حركت كرده است." یكی از ایلچیان برای آنكه بتواند در ساعت خوش از خانه خارج شده به ماموریتش برود ناچار شد دیوار خانه خود و چند خانه همسایه را شكافته به كوچه برود ( زیرا بر اساس نظر منجم امكان خروج از در را نداشت ) و در ادامه برای فرار از نحوست حاكم بوشهر را مجبور كرد دیوار قلعه را شكافته ایشان را خارج كند چون بنظر منجم نمی توانستند از در بیرون بروند !! دلیل اینگونه امور آن است كه " جمیع اهالى این ملك از اعالى تا ادانى به این فن شعبده‏آمیز اعتقاد دارند.لاكن بسیارى از منجمین خود اعتقاد به آنچه مى‏گویند ندارند، بلكه این هنر را مایه تحصیل معاش كرده‏اند."[14] نکته ای ظریف که مرد انگلیسی دقت کرده و مورد توجه مردم ایران واقع نشده آن است که گسترش دهندگان خرافات خود به آن باور ندارند.

ستوان هنری پاتینجر[15] از افسران همراه سرجان مالکم هم که در 1809 م به ایران آمد سفرنامه ای نوشت و در آن برخی از پندار ها و کردار های مردمانی را که دید ترسیم کرد وی ماموریت داشت راههای سوق الجیشی شرق و جنوب ایران را بررسی کرده ارزش اردوکشی دراین نواحی را تعیین نمایند وی به شرح عادت و رسوم و سنن مردم و مسیر مسافرت و اوضاع جغرافیایی جاهایی که دیده پرداخته است و اثر خود را در 1816 م در لندن منتشر کرد. وی از مسیر زمینی هند به بلوچستان آمد و تا کرمان ادامه مسیر داد و مشاهدات خود را از مردمان این مناطق ثبت کرد گزارش های وی بویژه در مورد بلوچ ها و طایفه براهوئی ها حائز اهمیت است.یاد داشتها و نظرات وی را نمی توان به کل مردم ایران تعمیم داد.

وی در توصیف بی خبری مردمی که دیده می نویسد :

غیر از موارد روزمره "قدرت تفكر و ذهن آنان بحد یك بچه یك ساله شیرخوار " بود "این مردم فقط با بدیهیات و مشاهدات و محدوده خویش مشغولند و هرگز در صدد آن نیستند كه از دنیای خارج از محیط خود مطلع گردیده سوالات و تحقیقاتی بنمایند و عامه دنبال غور و تفحصی نیستند " معقول ترین ایشان گمان داشت كه كمپانی هند شرقی "پیر زنی بسیار پولدار است " و پس از تلاش من برای توضیح معنای كمپانی باز از سن خارقالعاده پیرزن تعجب می كرد. همه بومیان آسیایی كه دیدم این گونه بودند[16] .

می گوید این مردم قطب نما را یک معجزه الهی و من را صاحب عقل و درایت فوق العاده می پنداشتند و تصور می کردند که ماه و خورشید هر دو یک جسم هستند[17].

ستوان آلکس بارنز[18] عضو انجمن سلطنتی بریتانیا و مامور عالی رتبه ی کمپانی هند شرقی دیگر مسافر این سالها است که طی سال های 1831تا1833 میلادی به مناطق شمال شرق ایران  آمده و توصیفات مفصلی از مناطقی که دیده و اهالی آن ، بویژه ترکمانان انجام داده است. وی هم با ادبیات انگلیسی آشنا بوده و هم فارسی را بخوبی می دانسته است.وی می نویسد مردمی را دیده است که شتری را که از خستگی مریض شده بود گمان داشتند که در تصرف شیطان در آمده و برای مداوایش با آتش و میله سوزان وی را می ترساندند[19].

 



[1] - وبر،ماکس ، 1384، دین، قدرت، جامعه، ترجمه احمد تدین، تهران ، هرمس : 318-319

[2] - آبرکرامبی، نیکلاس ، ودیگران ،1370، فرهنگ جامعه شناسی، ترجمه حسن پویان، تهران ،انتشارات چاپخش: 31

[3] - دهخدا در لغت نامه خویش نکات ظریفی در بیان معنای خرافات گفته است که از آن میان می توان سخن خوش شبانه ! بی اساس بودن و درعین حال خنده دار بودن وخوش آیند بودن را مورد توجه جدی قرار داد . به باور نگارنده هر باوری نمی تواند خرافی باشد باید دو ویژگی خوش آیند بودن و مبتنی بر هیجان واحساسات گشتن با آن همراه شود تا یک بارو خرافی خلق شود و گسترش یابد و مادام که این خصوصیات را داشته باشد به حیات خویش ادامه خواهد داد.

[4] - usages

[5] - بندیکس ، راینهارد ، 1382 ، سیمای فکری ماکس وبر ، ترجمه محمود رامبد ، هرمس ، تهران ، چ 1: 293

[6] - وبر، 1384، ص314

[7] - هرجا که قوه تعقل و تفکر منطقی و عملی متوقف گردد هیجان قلبی و احساسات مانند عاملی مقاومت ناپذیر، سیل آسا، همه چیز وهمه جا را فرامیگیرد و سحرو جادو خودنمایی می کند.(سعیدی مدنی، 1385، ص225).هیجان از ویژگی های اساسی خرافات است

[8] - جاهودا، گوستاو ،1363، روانشناسی خرافات ، ترجمه محمدتقی براهنی ، تهران ، نشرنو ،صص224-225 -226و 229؛ سعیدی مدنی، محسن ،1385، درآمدی بر مردم شناسی اعتقادات دینی ، یزد ، دانشگاه یزد ص245

[9] - جاهودا،1363، صص125-126

[10] - فرزام ، پروا ، 1385 ، خرافات ، تهران ، نشر قطره : 30 همچنین : سعیدی مدنی، 1385 : 103

[11] - جاهودا،1363، ص157

[12] - Sir John Malcolm

[13] - مالکوم ، سر جان ، 1380 ،  تاریخ ایران ،  ترجمه میرزا اسماعیل حیرت‏ ، تهران ، افسون‏ چاپ اول: 809-803

[14] - همان :  834-833

[15] - H.peutinger

[16] - پاتینجر ، هنری ،  1348 ، سفرنامه پاتینجر (مسافرت سند و بلوچستان ) ، ترجمه شاهپور گودرزی ، تهران ، کتابفروشی دهخدا : 44

[17] - همان : 153 و 159

[18] - Alex.Burnes

[19] - بارنز آلکس ، 1373 ، سفرنامه بارنز(سفر به ایران در عهد فتحعلی شاه قاجار) ، ترجمه حسن سلطانی فر ، مشهد ، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی ،  چاپ دوم : 49




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Online cialis
جمعه 16 آذر 1397 10:31 ق.ظ

Incredible a lot of terrific knowledge!
cialis tadalafil cialis tadalafil online cialis 5mg billiger generic cialis at the pharmacy cialis prices compare prices cialis uk cialis generico online look here cialis cheap canada cialis 100 mg 30 tablet cialis price in bangalore
where to buy cialis online
پنجشنبه 15 آذر 1397 03:20 ب.ظ

Kudos. An abundance of advice.

link for you cialis price precios de cialis generico generic cialis levitra cialis kamagra levitra cialis uk next day cialis reviews cialis online nederland buy cialis uk no prescription cialis lowest price does cialis cause gout
buy cials online
چهارشنبه 14 آذر 1397 07:26 ب.ظ

Very good write ups. Many thanks!
cialis billig viagra vs cialis online cialis cialis online nederland cialis generisches kanada cialis uk cialis 5 mg buy achat cialis en europe cialis alternative canadian drugs generic cialis
Cialis canada
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:42 ق.ظ

You revealed this really well!
buy cialis online legal cialis manufacturer coupon cialis prices cialis tablets for sale cialis italia gratis cuanto cuesta cialis yaho cialis pills in singapore dosagem ideal cialis where cheapest cialis opinioni cialis generico
Cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 06:25 ب.ظ

Good info, Appreciate it.
interactions for cialis canadian cialis order cialis from india cialis for daily use cialis daily reviews cialis 20 mg effectiveness are there generic cialis generic cialis levitra cialis for sale cialis daily reviews
buy cheap cialis coupon
سه شنبه 13 آذر 1397 07:15 ق.ظ

Thanks! Plenty of info.

cialis australian price generic cialis levitra cialis reviews no prescription cialis cheap cialis kaufen bankberweisung if a woman takes a mans cialis cialis 5 mg effetti collateral rx cialis para comprar cialis from canada we recommend cialis info
Cialis 20 mg
دوشنبه 12 آذر 1397 07:17 ب.ظ

Kudos. I enjoy this.
miglior cialis generico click now cialis from canada cialis 5 mg cialis pills price each cialis for sale south africa cialis name brand cheap cialis without a doctor's prescription generic low dose cialis cialis great britain where to buy cialis in ontario
buy cialis usa
دوشنبه 12 آذر 1397 06:55 ق.ظ

Cheers, Valuable stuff.
sialis cialis for daily use cialis 5mg billiger canadian drugs generic cialis cialis herbs cialis official site cialis 200 dollar savings card cialis dose 30mg dose size of cialis online prescriptions cialis
Buy cialis online
یکشنبه 11 آذر 1397 06:48 ب.ظ

Fantastic postings. Regards.
cialis purchasing look here cialis cheap canada buying brand cialis online cialis uk next day cialis official site buy cialis online cialis 5 mg scheda tecnica what is cialis cialis 5 mg buy 5 mg cialis coupon printable
Online cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 06:25 ق.ظ

Great material, Cheers.
cialis ahumada deutschland cialis online cialis prezzo di mercato side effects of cialis viagra or cialis non 5 mg cialis generici cialis usa cost cialis tablets for sale viagra vs cialis vs levitra cialis generisches kanada
Cialis 20 mg
شنبه 10 آذر 1397 07:09 ب.ظ

Regards. A lot of knowledge!

cialis for sale in europa tadalafil cialis pills cialis coupon cialis for daily use click now cialis from canada canadian drugs generic cialis order generic cialis online we choice cialis pfizer india what is cialis
buy cialis medication
شنبه 10 آذر 1397 06:03 ق.ظ

You reported it exceptionally well.
cialis official site cialis uk next day we recommend cialis best buy buy brand cialis cheap buying cialis on internet cialis australian price cialis prezzo al pubblico discount cialis cialis patentablauf in deutschland cialis para que sirve
Generic cialis
جمعه 9 آذر 1397 06:46 ب.ظ

Awesome data. Many thanks.
how does cialis work cialis 5mg prix cialis 5 mg effetti collateral sialis cialis without a doctor's prescription estudios de cialis genricos tadalafil callus cialis 5mg billiger india cialis 100mg cost
Online cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 07:45 ب.ظ

Nicely put. With thanks.
free generic cialis cialis canadian drugs comprar cialis navarr cialis sans ordonnance are there generic cialis buy brand cialis cheap click here to buy cialis cialis with 2 days delivery generic cialis soft gels cialis 5mg billiger
Generic cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 08:02 ق.ظ

You revealed it exceptionally well!
cialis generika in deutschland kaufen cialis sicuro in linea cialis cipla best buy click now cialis from canada cialis 200 dollar savings card brand cialis nl get cheap cialis cialis online napol brand cialis nl cialis for sale
Cialis canada
چهارشنبه 7 آذر 1397 07:09 ب.ظ

With thanks, Wonderful information.
cialis manufacturer coupon cialis prices tadalafilo 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis prezzo al pubblico cialis venta a domicilio comprar cialis navarr cialis purchasing recommended site cialis kanada cialis 20mg prix en pharmacie
buy generic cialis pills
چهارشنبه 7 آذر 1397 07:29 ق.ظ

Good forum posts. With thanks.
cialis price in bangalore cialis prezzo di mercato cialis price thailand cialis prezzo al pubblico costo in farmacia cialis generic cialis 20mg tablets generic cialis in vietnam non 5 mg cialis generici cialis 5mg billiger pastillas cialis y alcoho
Buy cialis
چهارشنبه 11 مهر 1397 04:58 ق.ظ

Amazing quite a lot of valuable info!
cialis generico online cialis dosage recommendations cheap cialis cialis para que sirve cialis y deporte cialis 20mg preis cf wow look it cialis mexico buy brand cialis cheap cialis for sale cialis 200 dollar savings card
buy cialis cheap
دوشنبه 9 مهر 1397 03:52 ق.ظ

Thanks. I appreciate this.
cialis from canada cialis en 24 hora generic low dose cialis buy cialis sample pack enter site very cheap cialis usa cialis online cialis pills comprar cialis navarr cialis 05 cialis 200 dollar savings card
Canadian Pharmacy USA
یکشنبه 1 مهر 1397 06:13 ق.ظ

Seriously tons of amazing facts!
canadian pharmacies shipping to usa online canadian discount pharmacies canada medication pharmacy onesource buy viagra online usa online canadian pharmacy canada drugs online drugstore online india canadian medications pharmacy canadian pharmacy king
http://cialisvbuy.com/
چهارشنبه 28 شهریور 1397 02:52 ق.ظ

Thank you. I enjoy it!
buying cialis in colombia cialis savings card generic cialis 20mg tablets cialis daily order a sample of cialis cialis en mexico precio link for you cialis price female cialis no prescription generic cialis soft gels get cheap cialis
cialisvonline.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 06:53 ب.ظ

You actually said that wonderfully!
cialis prezzo in linea basso cialis pas cher paris click now cialis from canada generic cialis soft gels generic cialis 20mg tablets warnings for cialis prices for cialis 50mg cialis online deutschland venta cialis en espaa enter site 20 mg cialis cost
prescription drugs without prior prescription
چهارشنبه 14 شهریور 1397 10:44 ق.ظ

Nicely put, Regards!
online pharmacies india canadian mail order pharmacies aarp recommended canadian pharmacies drugs for sale in canada canadian pharmacy king canadian pharmacy cialis canadian pharmacies-24h northwestpharmacy pharmacy times canadian pharmacies without an rx
cialisvipsale.com
یکشنبه 11 شهریور 1397 07:15 ب.ظ

Wow plenty of terrific advice!
enter site very cheap cialis best generic drugs cialis cialis price in bangalore order generic cialis online order generic cialis online buy cialis online nz discount cialis calis generic cialis at the pharmacy generic cialis at walmart
generic viagra online pharmacy
سه شنبه 23 مرداد 1397 07:26 ق.ظ

Many thanks, Fantastic information.
where can i get viagra prescription buy viagra online prescription can you buy viagra at walmart viagra pfizer buy online buying viagra uk buy viagra tesco buy generic viagra order online pharmacy buy viagra online nz buy viagra tablets online
can you take 2 cialis pills
دوشنبه 22 مرداد 1397 11:04 ب.ظ

Thanks. Terrific stuff.
wow cialis tadalafil 100mg enter site 20 mg cialis cost when will generic cialis be available cialis cipla best buy rezeptfrei cialis apotheke cialis efficacit only now cialis for sale in us click here take cialis cialis online generico cialis mexico
Buy cialis
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 11:57 ق.ظ

Cheers, Good information!
cheap cialis cialis tadalafil online 200 cialis coupon cialis online holland click now cialis from canada cialis dose 30mg venta de cialis canada price cialis best cialis coupons generico cialis mexico
Viagra vs viagra
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 06:59 ق.ظ

Awesome postings. Many thanks!
buy discount viagra online where can i buy viagra without a prescription buy viagra online now viagra dosage buy viagra soft can u buy viagra over the counter viagra online rx order viagra online without prescription viagra to buy uk viagra buy online uk
Buy generic cialis
شنبه 4 فروردین 1397 08:22 ب.ظ

Regards! Great information!
how much does a cialis cost compare prices cialis uk generic for cialis cialis en 24 hora cialis great britain cialis generic cialis pills in singapore cialis venta a domicilio cialis 10 doctissimo canada discount drugs cialis
Cialis online
پنجشنبه 2 فروردین 1397 07:05 ق.ظ

Nicely put, Thanks a lot!
generic cialis levitra the best site cialis tablets cialis free trial cialis 5 mg effetti collateral cialis coupon pastillas cialis y alcoho cheap cialis il cialis quanto costa buy cialis online cheapest warnings for cialis
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30